‘Vooraleer we vanavond samen afreizen naar Nigeria en Londen, en alles wat daartussen ligt, wil ik het even met u hebben over Turnhout. Ik ben zelf geboren in Turnhout, en toen ik als 18-jarige deze kleine stad verliet, ja het is een stad die haar best doet, niet onverdienstelijk, Turnhout is zelfs niets minder dan de culturele hoofdstad van Vlaanderen, in al haar Groot-Kempische onschuld in de hoek gezet en afgedreven naar Noord-België, om daar de ooit-zo-Philips-lumineuze hoofdstad der Kempen te zijn, bekend en beroemd voor het Heilig Graf, de drukkerijen Brepols en Carta Mundi, maar ook de Warande en Walter Van den Broeck, ach Turnhout maar dit allemaal terzijde…
Toen ik Turnhout als 18-jarige verliet, daalden daar enige tijd later de Nigerianen neer. Ze zijn er nu met duizend en mengen zich onder de Turnhoutenaars. Zij. Afrikanen. Van de zwarte soort. Voortaan lopen in de Paterstraat en in de Korte Gasthuisstraat ook meisjes van de school Heilig Hart met hun plissérokjes, en daaronder: ranke ebbenhouten benen. Op het lelijke marktplein van Turnhout lopen zwarte mannen die hun zwarte kinderen naar school brengen. Hun kleutermeisjes in even roze en sprookjesachtige kleren en schooltasjes, pink and cute. Elfjes. Zoals die van ons, maar zwart. Hun jongetjes: kleine Obama’s. Hun zwarte ouders, met die scherpe nieuwsgierige blik. Een van hen: Chika Unigwe. Wat bracht haar naar hier?
Wat gloeit in hen, vraagt de Turnhoutenaar zich af. Ja, wat brengt hen hier? En vervolgens die andere, hoffelijke, hartelijke vraag: missen ze hun land niet?

Chika Unigwe is een Belgische schrijfster van Nigeriaanse afkomst. Ze behoort tot de Ibo, of Igbo, een van de drie grote etnische groepen van Nigeria. Ze studeerde Engelse taal en literatuur aan de Universiteit van Nigeria. Sinds november 2004 is ze doctor in de literatuurwetenschap aan de Universiteit Leiden (Nederland). Ze publiceerde opgemerkte romans, poëzie, kinderboeken en korte verhalen. In 2003 won ze de BBC Short Story Competition. Ook in 2003 was ze een finalist voor de Caine Prize (ook genoemd de African Booker). In 2012 won ze de superprestigieuze Nigeria Prize for Literature voor haar roman On Black Sisters Street, de Engelse versie van Fata morgana. Haar nieuwste boek heet De zwarte messias. Het is een prachtige historische roman geworden.

Beleefd, voorzichtig maakt dit boek kennis met ons. We bevinden ons ergens in een huis in Londen, februari 1796. Het fraaie huis is eigendom van een welstellende heer, die ziek te bed ligt. Zijn naam: Gustavus Vassa, maar zijn oorspronkelijke naam is Olaudah Equiano. Equiano was een achttiende-eeuwse koopman en schrijver van Afrikaanse afkomst die in Groot-Brittannië en de Britse kolonies leefde. Toen Chika Unigwe veertien was in Nigeria, hoorde ze voor het eerst zijn puzzling levensverhaal.

Terug naar dat Londense huis. Hier discussieerde Gustavus Vassa, of Equiano, graag met zijn gasten over de negerzaak. De zaken betreffende de neger.
Maar Equiano ziet er nu verward uit. Pruikloos, met een ongepoederd gezicht en uitgeblust wacht hij op iemand die hem kan opbeuren. Wie die iemand is? Dat is niet duidelijk, of toch: u bent het, de lezer van dit boek.
We zoomen in, treden binnen in dat sombere, zwarte hoofd van Olaudah Equiano.
Traag neemt hij zijn tijd om verward, jammerend zijn verhaal te vertellen.
Equiano is christelijk en voelt zich bezwaard door een zonde die hij niet durft noemen. Met droge mond citeert hij uit Job, Prediker, Exodus, Jeremia. Hij reciteert uit het hoofd uit Romeinen en de Psalmen. De blanken leerden hem over een God als een machtige reus in de hemel. Zelf is hij zijn ziel kwijt in Iboland, zegt Equiano. Hij is ongerust over schaduwen op de muur, wordt in zijn slaap gevolgd door een man die hem wil wurgen. Hij drinkt, heeft een jeneverfles verborgen achter zijn boeken.
Het verdriet houdt zich als een koppige vlo vast aan de staart van een hond, zeggen ze in Iboland.

Equiano mist zijn Susanna, die hem haar Zwarte Prins noemde. Hopeloos betast hij haar kledingstukken in de ladenkast, trekt die soms zelfs aan. Hij vindt een kistje terug met brieven die hij haar vroeger schreef over de Ibo, hun fabels, hoe kinderen in Iboland groot worden. Het land waar men niet houdt van albino’s en tweelingen, waar met het bloed van een geslachte geit de aarde wordt gevoed. Equiano sterft van heimwee.
Dag na dag vertelt hij nu aan een onduidelijke bezoeker, u dus, hoe zijn leven gelopen is.

28 februari 1796. Susanna is sinds zeven dagen dood en begraven. Zij was een blanke vrouw met wie hij – een zwarte man – twee kinderen had. Ook al droomde hij soms van een Afrikaanse vrouw, “een vrouw donker als geschroeid hout, glanzend van de in haar huid gewreven olie, met heupen breed genoeg om steeds weer kinderen te baren”, toch viel hij voor een blanke vrouw. Een vrouw met vreemd lang haar.
Bij zijn allereerste aankomst in Falmouth zag hij voor het eerst de huizen, sneeuw en ontmoette hij Susanna, 17 jaar. Equianao was dan 45. Zij ondervroeg hem over Afrika: hoe het kind Equiano opgroeide in het dorp Esseke in het land van de Ibo’s, aan de Nigerriver in Nigeria. Hij vertelde haar hoe ze moesten opletten voor vreemdelingen die soms toekwamen in het dorp. Ontvoerders, idiintoli, die hem en zijn zusje Equitosi op een dag meepikten in een zak. Hij was dan tien jaar, dacht hij, of elf.
De leeftijd in Iboland is trouwens niet iets wat je telt, maar wat je schat. (Daarom ziet Chika er ook nog zo jong uit.)

Susanna stelde hem dan die een vraag: “Mis je je land niet?”
O ja, Olaudah Equiano, of Gustavus Vassa de Afrikaan, miste zijn land. Hij herinnerde zich nog de afgodsbeelden met dikke nekken en afschrikwekkende namen. Beiden werden verliefd. Hij was dol op haar roze, ja varkensachtige oortjes, waarop hij wilde knabbelen. Vassa had bijzondere goede papieren: zijn welsprekendheid, opleiding, geloof en dat hij duizenden boeken had verkocht.
Gustavus Vassa de Afrikaan trouwde met Susanna in Soham. Susanna was een goede huisvrouw, getuigt Equiano. Bij mooi weer wandelden ze in Londen naar Piccadilly, kuierden naar Fleming de banketbakker. Ze kregen twee dochters, Annie en Joanna die ook Jo-Jo werd genoemd. De tweede geboorte putte de moeder erg uit. Susanna stierf aan een teringachtige ziekte. Ze waren vier jaar samen geweest.

Zo treurt Olaudah Equiano, onze arme neger. Hij wil sterven. Hij slaat zijn bijbel geregeld open. Hij wordt gekweld door zijn geheim. Langzaam geeft Chika Unigwe de puzzelstukken die het leven van Wassa’s leven volledig maken. Wassa vertelt en herhaalt, formuleert bedachtzaam, spreekt ouderwets, springt van de hak op de tak. De dokter zegt dat hij gewoon tegen zichzelf ligt te kletsen. De weduwnaar Vassa snauwt zijn kinderen en de kinderoppas af, ziet er soms uit als een bastaardhond met zijn ongekamde pruik en laat dan alle spiegels in het huis bedekken met zwarte doeken. Hij koestert zelfmoordgedachten, heeft al rattenvergif in huis gehaald.
Vooral, hij voelt zich beschadigd door het slaaf zijn. In zijn dromen loopt hij op rood zand, maar hij kan niet meer terug: kent de Ibotaal niet meer, is de geuren van het landschap kwijt. Op jeugdige leeftijd moest hij, Olaudah Equiano, huisslaafje worden in een naburig dorp. In Tinmah was hij gezelschapsjongen voor de jonge zoon van een rijke weduwe, maar werd dan verkocht, en steeds opnieuw kwam hij bij andere meesters terecht. Eén keer kwam hij zijn zus nog tegen op die tochten maar verloor haar dan voorgoed uit het oog. Hij zag voor het eerst blanke mannen: ze leken geen huid te hebben, en ook geen tenen omdat ze schoenen droegen. Menseneters dacht hij. Op 11-jarige leeftijd werd hij verkocht aan blanke slavenhandelaars en naar de Nieuwe Wereld gebracht.

Zo begint het verhaal van Equiano, de abolitionist, activist voor de afschaffing van de slavernij die nog steeds spookt door zijn hoofd. Hij vraagt om alle slaven vrij te laten en wie dat wil, moet teruggebracht naar Afrika. Hij benoemt de gruwel: een slaaf werd gegeseld omdat hij trager liep dan de hond van zijn meester, of omdat hij zong of droomde in het Ibo. Een neger die wegliep, werden zijn benen afgehakt. Een neger werd verzegeld met kokende lak, of kreeg honderd zweepslagen, werden oren afgesneden, zijn vingers of een been afgehakt om te beletten dat hij ging lopen. Een slaaf overleefde in die tijd dankzij lijdzaamheid, geloof, volharding. In het Engels waren dat ook de namen die slaven soms droegen: Endurance, Faith, Perseverance. En Hope ook, natuurlijk.
In het slavenschip zat hij met velen opeengepakt in het stinkende ruim. Onderweg werden de lijken overboord gegooid, en wie zelf overboord sprong om zelfmoord in de zee te plegen, werd terug opgepikt en gemarteld. Slaven werden gemuilkorfd en moesten metalen halsbanden dragen, en familieleden werden van elkaar gescheiden. Na een onmenselijke tocht van 9 maanden, kreeg hij een nieuwe naam, Michael.
In Barbados kwamen ze aan land, Ze werden er gekeurd door kooplieden en slavenhandelaars, maar Equiano bleek onverkoopbaar. Te jong, niet struis genoeg. Zijn naam veranderde in Jacob en hij werd verder gevoerd naar Amerika. Hij werd er op een paard gezet als een attractie. Hij werkte op een plantage, en stierf van heimwee naar zijn Iboland. Equiano werd gekocht door Michael Pascal, een Navy-kapitein. Die gaf hem weer een andere naam, Gustavus Vassa.
Dan gebeurt er iets. Deze meester, kapitein Pascal, leerde hem lezen en schrijven. Tijdens reisonderbrekingen in London mocht hij naar school gaan. Equiano, intusssen Vassa, zei dat hij vurig wenste Engelsman te worden, maar daartoe moest hij eerst gedoopt worden, en opgenomen in de christengemeenschap. Hij werd gedoopt. Hij leerde rekenen, men legde hem bijbelpassages uit. De tien geboden leken zelfs, zei hij, op wetten van het Iboland. Men begon hem de zwarte christen te noemen. Hij dreef kleine handeltjes.
Op Montserrat werd Vassa dan verkocht aan Robert King, een Quaker die handel dreef met de Caraïben. Intussen kon deze vaardige slaaf al knippen en scheren, wijn verfijnen, lezen en rekenen. Hij beheerde voor zijn meester pakhuizen, voer met sloepen met rum en suiker, werd goed behandeld. Hij werd steeds meer rechterhand van zijn meesters en werkte zich op. Maar hij moest ook zorgen voor ladingen slaven die verkocht werden. Kocht en verkocht ook zelf. Hij voer in de buurt van Guadeloupe, Georgia, Montserrat en Philadelphia, op koopvaardijschepen.

Uiteindelijk kocht hij zichzelf voor zijn dertigste levensjaar vrij van meester King, voor de oorspronkelijke vraagprijs van 40 pond. In het slavenregister werd zijn vrijheid geregistreerd. Maar omdat hij geenszins terug in de slavernij wilde belanden, omdat de woorden van een neger niet echt geldig waren, omdat hij constant bedrogen werd, wilde hij naar het veiliger Engeland. Hij werd er kapper in Londen, speelde hoorn. Hij las de evangelies en wilde vooral een goed christen zijn. Hij werd predikant en leerde Susanna kennen. Hij schreef zijn levensverhaal zelf op in 1789, The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano, or Gustavus Vassa the African. Het werd een van de oudste boeken gepubliceerd door een Afrikaanse schrijver.

Ach die Vassa in zijn Londense huis, die zo terug verlangt naar zijn Iboland. In zijn geheugen zijn alle hoofdstukken van zijn leven door elkaar gegooid. Sommige feiten uit het verleden spelen op en willen niet zwijgen. Zo gebeurde er ooit iets op een plantage. Wat verder volgt is zijn diepste geheim. Als hij het geheim verteld heeft aan u, de lezer, kan hij sterven. Een jaar na zijn vrouw.

In een korte, bijzonder mooie epiloog verschijnt nog Jo-Jo, de dochter van Olaudah Equiano. We zijn twintig jaar verder. Jo-Jo kamt met veel moeite haar dichte, dikke, donkere haar. Klitten of krullen. Haar huid: de tint van rijke warme honing, de kleur van herfstbladeren. Van haar vader geërfd. En hoe dat afloopt moet u ook maar in het boek zelf lezen.

In Iboland, zo vertelt het boek De zwarte messias, keert een vrouw die bevallen is van een kind, terug van een duel met de goden. Chika Unigwe is bevallen van een historische roman, ze keert terug van een ander duel: met de geschiedenis. Chika schreef een soort roman die ze niet eerder schreef. Een warme, betekenisvolle historische roman over racisme en emancipatie maar ook gewoon een meeslepend boek over mensen. Ze heeft de memoires van Vassa, dat oude boek, weer neergezet in onze tijd. Voortaan is het een gloednieuw boek, opnieuw verteld door iemand die naar hier gereisd is vanuit datzelfde Iboland. Voortaan kijken we misschien anders naar die zwarte mannen, vrouwen en kinderen in Turnhout. Zij zijn gezegend want in Iboland zegt men dat met reizen de wijsheid komt.
Chika Unigwe – mis je in Turnhout je land niet? – dank je voor het meebrengen van dit wijze boek uit Iboland.’

De Pil-van Gastelprijs wordt sinds 1996 uitgereikt voor een historische studie over een aspect van de Vlaamse Beweging, bij voorkeur een biografische studie van een figuur of een monografische studie. In Vechten tegen de bierkaai toont Absillis aan de hand van uitgebreid bronnenmateriaal hoe Manteau zich als uitgeefster wist te weren in een cultuurlandschap dat geen al te hoge pet op had van de Vlaamse Letteren.

Op de erelijst prijken onder anderen Lode Wils en Antwerps burgemeester Bart De Wever (met een eervolle vermelding). Aan de prijs is een bedrag van 6000 euro verbonden.

Deze SKEPP-prijs wordt sinds 1996 ieder jaar toegekend aan iemand die zich het voorbije jaar verdienstelijk heeft gemaakt in het verspreiden van objectieve kennis inzake pseudo-wetenschap en het paranormale. In Oogklepdenken gaat Ruben Mersch op zoek naar de valkuilen in ons denken, want als het erop aankomt blijken wij in veel situaties volslagen idioten te zijn.

De winnaar van de (pdw)trofee krijgt een oorkonde, een kunstwerk en eeuwige roem. In De Standaard kunt u een interview met de laureaat lezen.

Op de European Literature Night, donderdag in Brussel, zullen onder anderen Jeroen Olyslaegers, Joseph Pearce, Koen Peeters en Marc Reugebrink voorlezen uit verrassend Europees werk. Zij zullen teksten brengen van onder andere Marek Bieńczyk (Polen), Emil Tode (Estland) en Lojze Kovačič (Slovenië). Gelukkig doen zij dit in het Nederlands!

Na een aantal succesvolle edities in andere Europese steden organiseert EUNIC – de organisatie van samenwerkende culturele instituten  in Brussel – dit jaar voor het eerst een Nacht van de Europese Literatuur in de Europese hoofdstad. De Nacht van de Europese Literatuur is uitgegroeid tot een Europees project dat in 2013 in meer dan twintig Europese steden plaatsvindt.

Locatie: Centrum van Brussel, 7 verschillende  locaties (Internationaal Literatuurhuis Passa Porta, boekhandel Tropismes, Le Wolf, Museum der Letteren en Manuscripten, Bibliotheek van de Rijke Klaren, La Bellone en boekhandel Cercle des Voyageurs)
Begintijd: 19.00 u
Prijs: Gratis
Bekijk het volledige programma
Meer info

Filip Rogiers is journalist en schreef eerder al poëzie, een verhaal en een documentair boek. Nauwelijks lichaam is zijn prozadebuut en werd door de jury van de Debuutprijs ‘een gerijpt debuut’ genoemd, ‘met prachtige, poëtische taal en puntgave zinnen in stilistisch hoogstaande verhalen vol spankracht’.

Adres: Gemeentepark 10, Brasschaat
Begintijd: 20.30 uur (deuren open om 20 uur)
Prijs: € 5
Kaartjes te koop bij: Cultuurcentrum Bredabaan 407 Brasschaat. 03 650 03 00
E-mail: cultuurcentrum@brasschaat.be

In een stuk in De Morgen kijken ze terug op wat het VAV heeft verwezenlijkt, en geven ze aan wat de uitdagingen voor de toekomst zijn.

Foto: De Morgen

Het definitieve Cowboy Henkboek blijft de successen dus opstapelen. De recensies gaven aan dat er al lang werd gewacht op een dergelijk eerbetoon aan Kamagurka en Herr Seele (Him magazine beschreef het boek vorige week nog als ‘een paddo-ervaring van formaat’.) en de grote gebonden versie van dit boek was al gauw uitverkocht. Gelukkig is een paperbackeditie op komst!

De jury bestond dit jaar uit Elke Brems, Johan de Boose, Max Temmerman en Peter Holvoet-Hanssen. De andere genomineerde bundels zijn Krijg nou de lyriek van Benno Barnard, Enkelvoudig blauw van Adriaan De Roover, Eerst van Esther Jansma, Zeg aan de kinderen dat wij niet deugen van Leonard Nolens en Leegte lacht van Tonnus Oosterhoff.

De laureaat van de Paul Snoek Poëzieprijs wordt bekendgemaakt op zondag 21 april 2013 om 10.30 uur, tijdens een bijzondere aflevering van ‘Poëzie op zondagmorgen’ in de Foyer van de Stadsschouwburg te Sint-Niklaas.